Jakie są rodzaje zniekształceń przegrody nosa?

Skrzywienie przegrody nosa (z łac. Deviatio Septi Nasi w skrócie DSN) może dotyczyć części chrzęstnej lub części kostnej przegrody. Zmiany mogą istnieć w postaci skrzywienia (łac. deviatio), ale także listwy (łac. crista) lub kolca (łac. spina). W niektórych przypadkach istnieje wywichnięcie chrząstki czworokątnej przegrody nosa (łac. luxatio septi nasi). W rzeczywistości, perfekcyjnie prosta przegroda nosa jest rzadkością, a niewielkie nieregularności w obrębie przegrody istnieją bardzo często, przy czym gdy nie występują inne objawy, stan taki nie wymaga żadnego leczenia.

Jakie są przyczyny powstawania zniekształceń przegrody nosa?

Najczęstszą przyczyną skrzywienia przegrody nosa jest uraz. Może to być uraz nosa przebyty niedawno lub w odległej przeszłości, np. w dzieciństwie, a nawet uraz okołoporodowy, gdyż skrzywienie może objawiać się długo po wystąpieniu urazu, ze względu na to, że zmiany często nasilają się wraz z upływem czasu, a u dzieci wygięcie przegrody może się zwiększyć w miarę wzrostu.
Niektórzy badacze w wybranych przypadkach dopatrują się powstania skrzywienia przegrody nosa na skutek zmian rozwojowych, tj. nierównomierności wzrostu giętkiej przegrody w stosunku do jej sztywnego obramowania. Niemieszcząca się, rosnąca przegroda ulega zniekształceniu i przybiera na przekroju czołowym kształt litery C lub S. Taki typ skrzywienia nazywany jest często - fizjologicznym. Pewne deformacje przegrody nosa mogą być dziedziczne i występują rodzinnie.

Jakie są objawy w przypadku skrzywienia przegrody nosa?

Najczęstszym problemem, z jakim zgłaszają się pacjenci ze skrzywieniem przegrody nosa, jest jednostronne lub obustronne zatkanie nosa. Niedrożność nosa w takich przypadkach często nasila się w nocy i może powodować zaburzenia snu. Innym objawem deformacji przegrody nosa mogą być nawracające zakażenia zatok obocznych nosa. Dzieje się tak z powodu upośledzenia wentylacji zatok, których ujścia znajdują się w nosie i mogą być przytkane przez przemieszczoną przegrodę lub na skutek przerostu małżowiny nosowej środkowej po wklęsłej stronie przegrody. Obserwuje się bowiem, że przy znacznych skrzywieniach przegrody, gdzie zwężeniu przewodu nosowego po jednej stronie towarzyszy poszerzenie przewodu po wklęsłej stronie przegrody, poszerzenie to jest często wyrównywane poprzez znaczny rozrost małżowiny nosowej dolnej i środkowej.
U niektórych pacjentów (zwłaszcza u nurków) skrzywienie przegrody nosa może w znacznym stopniu upośledzać zdolność wyrównywania ciśnień w uchu środkowym, co może objawiać się powstawaniem kieszonek retrakcyjnych (patrz "Słyszę..." nr 59, str. 7-9), czy wysiękowego zapalenia ucha środkowego z towarzyszącym niedosłuchem (patrz "Słyszę..." nr 48, str. 8-10).
Innymi objawami mogą być nawracające choroby dróg łzowych, których ujście znajduje się w jamie nosa, nawracające krwawienia z nosa, nosowanie zamknięte i inne zaburzenia mowy i śpiewu wynikające z niedostatecznej drożności nosa, oraz częste nieżyty błony śluzowej nosa, co niekiedy wtórnie prowadzi do nieżytów gardła, krtani, a nawet dolnych dróg oddechowych.
W przypadkach niewielkiego skrzywienia przegrody nosa, pacjenci nie mają żadnych objawów, a samo skrzywienie jest wykrywane przypadkowo podczas badania lekarskiego.

Jak rozpoznaje się skrzywienie przegrody nosa?

Występowanie skrzywienia przegrody nosa można podejrzewać na podstawie wywiadu, stwierdzając wymienione wyżej objawy, jednak rozpoznanie można postawić dopiero po badaniu przedmiotowym, kiedy to skrzywienie przegrody nosa jest widoczne podczas oglądania za pomocą wziernika lub endoskopu. W uzasadnionych przypadkach, skrzywienie można dobrze uwidocznić przy zastosowaniu tomografii komputerowej nosa i zatok przynosowych (TK, CT).

Jakie są możliwości leczenia w przypadku skrzywienia przegrody nosa?

Osoby z bezobjawowymi skrzywieniami przegrody nosa oraz liczni pacjenci z łagodnym, okresowym upośledzeniem drożności nosa nie wymagają leczenia. W przypadkach współwystępowania zmian alergicznych błony śluzowej nosa zaleca się leczenie farmakologiczne tych zmian. W przypadkach nasilonych objawów chorobowych, wynikających ze skrzywienia przegrody nosa, zaleca się leczenie operacyjne.

Jakie są wskazania do operacji skrzywionej przegrody nosa?

Wskazaniami do operacji w przypadku skrzywienia przegrody nosa są: trudności w oddychaniu przez nos, nawracające choroby zatok przynosowych czy dróg łzowych, nawracające krwawienia z nosa, niedostateczna drożność nosa wpływająca na mowę i śpiew, nasilone zmiany alergiczne błony śluzowej (wtedy operacja przegrody może być uzupełniona zabiegiem dotyczącym małżowin nosowych i odpowiednim leczeniem farmakologicznym), względy kosmetyczne w przypadkach widocznego zwichnięcia chrząstki przegrody. Zabieg taki wykonuje się także jako przygotowanie do innych zabiegów wewnątrznosowych: np. wewnątrznosowych operacji zatok, dróg łzowych, operacji w przypadkach zarośnięcia nozdrzy tylnych, czy operacji przysadki mózgowej.
U dzieci oraz u osób w wieku podeszłym, wskazania do zabiegu są ściśle określone i należy go rozważać tylko w przypadkach głęboko uzasadnionych.
Czy są przeciwwskazania do operacji przegrody nosa?

Tak. Operacji korekcyjnej w obrębie przegrody nosa nie należy wykonywać w przypadkach zaawansowanych zmian zanikowych błony śluzowej nosa, ostrych stanów zapalnych błony śluzowej nosa i zatok przynosowych, czy innego czynnego stanu zapalnego. Istnieją także przeciwwskazania wynikające z rodzaju zastosowanego znieczulenia, np. uczulenie na leki znieczulające miejscowo, ogólny zły stan chorego lub choroby współistniejące będące przeciwwskazaniem do wykonania zabiegu w znieczuleniu ogólnym.

Na czym polega operacja korekcyjna skrzywionej przegrody nosa?

Istota zabiegów korekcyjnych dotyczących przegrody nosa polega na eliminacji skrzywienia i ustawieniu przegrody w linii pośrodkowej ciała. Można tego dokonać wykonując podśluzówkową resekcję przegrody nosa lub septoplastykę (plastykę przegrody nosa).
Pierwszy zabieg polega na tym, że w znieczuleniu (miejscowym lub ogólnym) wykonuje się na przegrodzie nacięcie ok. 1 cm od przedniej krawędzi chrząstki nosa i przecinając błonę śluzową wraz z ochrzęstną odpreparowuje się ją unosząc nad chrząstkę. Po przecięciu chrząstki unosi się ochrzęstną i błonę śluzową po drugiej stronie przegrody. Następnie usuwa się skrzywioną chrząstkę i kość przegrody, tak że w danym miejscu przegroda jest tworzona tylko przez blaszki błony śluzowej. Po zszyciu rany w przedsionku nosa, zakłada się na 24 godziny, obustronnie opatrunek stabilizujący przegrodę (tamponadę przednią). Szwy zdejmuje się po ok. 7 dniach. Na zewnątrz nosa niewidoczne są jakiekolwiek ślady czy blizny.
Drugi typ zabiegu, septoplastyka, jest bardzo podobny do powyższego, jednak istotna różnica polega na minimalnej resekcji chrząstki i kości (np. usunięciu tylko wypukłości i ostróg) oraz na starannym ustawieniu zmobilizowanego szkieletu chrzęstno-kostnego przegrody w linii pośrodkowej ciała. Plastyka przegrody nosa jest operacją z wyboru u dzieci (wywierając mniejszy niekorzystny wpływ na wzrost twarzy), w przypadkach połączenia plastyki przegrody z zewnętrzną operacją plastyczną nosa (zabieg pozwala wtedy na uniknięcie opadnięcia czubka nosa lub zapadnięcia się nosa poniżej czubka), czy przy skrzywieniach dolnej części przegrody.

Jaki typ znieczulenia jest stosowany podczas operacji przegrody nosa?

Zabiegi tego typu wykonywane są zarówno w znieczuleniu ogólnym (tzw. narkozie) jak i w znieczuleniu miejscowym (tzw. nasiękowym). Znieczulenie ogólne zapewnia komfort pacjentowi, pozwala także na odpowiednie sterowanie ciśnieniem tętniczym krwi, co wpływa na zmniejszenie krwawienia w trakcie zabiegu. Znieczulenie miejscowe pozwala natomiast, u pacjentów obciążonych innymi schorzeniami, uniknąć wpływu leków stosowanych w narkozie. Jest stosowane także w przypadkach, gdy jedynie ono jest dopuszczalne z powodów medycznych. Po operacji pacjenci wymagają odpowiednich dawek leków przeciwbólowych.

Czy możliwe są powikłania po operacji przegrody nosa?

W medycynie nie jest możliwe udzielenie gwarancji skuteczności zastosowanej terapii. Możliwe komplikacje operacji należy podzielić na ogólne oraz chirurgiczne. Ogólne wiążą się z infekcjami, znieczuleniem, podawanymi lekami, unieruchomieniem, chorobami współistniejącymi i in. O szczegółowe informacje pozwalające zmniejszyć ryzyko tych komplikacji zostaną Państwo zapytani przez lekarza prowadzącego, a w przypadku operacji w znieczuleniu ogólnym, także lekarza anestezjologa odpowiedzialnego za bezpieczny przebieg znieczulenia. Wymagane będzie również wykonanie kilku badań dodatkowych, takich jak oznaczenie grupy krwi z czynnikiem Rh, morfologii i badań biochemicznych krwi, badań układu krzepnięcia, badania ogólnego moczu czy innych.
Powikłania chirurgiczne obejmują: krwawienie z nosa, krwiak przegrody wymagający niekiedy drenażu, perforację przegrody nosa, zewnętrzną deformację nosa, utratę węchu. Wymienione powikłania są bardzo rzadkie, a ich ilość zależy od doświadczenia zespołu operacyjnego.

Jak wygląda okres pooperacyjny?

Po zabiegu najtrudniejsze są pierwsze godziny. Przez kilka godzin nie można jeść ani pić. Ze względu na założony w nosie opatrunek trzeba oddychać ustami, co powoduje nieprzyjemne wysuszenie śluzówek jamy ustnej. Opatrunek z nosa usuwany jest po 1-2 dniach. Okres pobytu w szpitalu obejmuje zwykle kilka dni po operacji. Zdjęcie szwów następuje zazwyczaj podczas wizyty kontrolnej w tydzień po zabiegu.

Jakie są zalecenia po operacji przegrody nosa?

We wczesnym okresie pooperacyjnym zaleca się prowadzenie oszczędnego trybu życia i unikanie infekcji (unikanie kontaktów z osobami z infekcjami górnych dróg oddechowych itp.). Po usunięciu opatrunku pacjent powinien unikać gwałtownego wydmuchiwania powietrza nosem czy jego czyszczenia. Ze względu na suchość w przewodach nosowych i zaleganie skrzepów krwi zaleca się stosowanie tłustych maści lub kropli. Zapobiegawczo stosuje się antybiotykoterapię. Po operacji wskazana jest okresowa kontrola ambulatoryjna.